News — 16 April, 2025 Image Photo credit: Richie Mills and NAIA Limited. E whakaatu ana te kaupapa o tēnei tau, Matariki mā Puanga i ngā hapori e hāpai ana i ngā tikanga tātai arorangi mō Puanga, ā, ko te tino kaupapa ko te whakanui me te ako i ngā āhuatanga mō te tau hou Māori. "Noho tahi ai ngā whetū a Matariki me Puanga i te rangi pō e tohu ana i te tīmatanga o te tau hou mō ētahi iwi," te kī a te Kaitohutohu Mātāmua Mātauranga Matariki, a Ahorangi Rangi Mātāmua. I kī a Mātāmua i tohua te kaupapa o tēnei tau hei āwhina ki te ārahi i ngā whakanuitanga o Puanga me Matariki puta noa i Aotearoa me te ao. Ka whakaaturia te kaupapa i te hautapu a Ngāti Rangi ka pāhōtia ki te motu i te take o Ruapehu. "Ahakoa he rerekē pea ngā whetū o tēnā rohe, o tēnā rohe e tohu ana ngā whetū i te tīmatanga o te tau hou Māori, he ōrite tonu ngā kaupapa e paihere ana i ngā tikanga me te whakanui i te kaupapa," te kī a Matamua. "E whakanui ana a Puanga me Matariki i te tikanga o nehe mō te wā e kitea ana i roto i ngā iwi puta noa i te ao mai rā anō. "Ka rawe te kite i te tipu o te mōhio mō Matariki i Aotearoa, otirā i te ao, i te tūhono anō o ngā iwi taketake ki ā rātau ake tikanga tātai arorangi. "Mō te hautoru (75%) o ngāi Aotearoa he wā a Matariki e whakanui ai i ngā tikanga, te iwi, me ngā kōrero o Aotearoa, kua piki mai i te 70% i te tau 2023. E tohu ana tēnei i te kaingākau ki a Matariki i te motu whānui. "E whakakotahi ana a Matariki i ngā mātauranga iwi taketake me te tauiwi, me te hiahia o ngā umanga pērā i a NASA me te Royal Observatory i Greenwich ki te torotoro mai me te whakatipu i tō rātau mārama ki te mātauranga mō Matariki me Puanga. "Kei te mātakitaki ngā whenua o te ao i te āhua o te whakakotahi a Aotearoa i tōna iwi me te whai i ngā mātauranga a te Māori mō ngā whetū," te kī a Mātāmua. I kōrero a Che Wilson, te waha kōrero mō Ngāti Rangi me te pūkenga mātauranga mō Puanga, mō te hira o te puta whānui o ngā kōrero mō Puanga i ngā whakanuitanga ā-motu. "He hōnore nui te whakahaere i te hautapu ka pāhōtia whānuitia ki te motu e kitea ai ko Puanga te whetū o tēnei tau," te kī a Wilson. “E kōrero ana Matariki mā Puanga mō ngā tikanga rerekē me ngā whetū rerekē mō te whakanui i te tau hou Māori me ōna āhuatanga ake o tēnā rohe, o tēnā rohe. "Mō Ngāti Rangi me ngā iwi paetata mai, ko Puanga tō mātau tohu mō te tau hou Māori. "Ko Puanga te whetū mārama rawa o Tautoru. Ka kitea a Matariki i raro o Puanga, ā, ki te taha mauī o Tautoru i te whakapaunga o te ngahuru me te kuhunga atu ki te takurua. "Mō te katoa a Matariki me Puanga, ā, e whakahau ana ahau i te tangata ki te whai i ngā kōrero mō ō tātau whetū katoa i te rangi," te kī a Wilson.